Regulacja temperatury. Wewnątrz kłębu pszczół temperatura waha się w przedziale 20-30°C. Otoczka ma mniej więcej 10-12°C. Co ciekawe pszczoły ogrzewają tylko kłąb – w ulu w środku temperatura może być nawet ujemna. Im zimniej na zewnątrz, tym temperatura wewnątrz kłębu jest wyższa i odwrotnie. Królowa mrówek odbywa gody z kilkoma samcami ( poliandria) raz w życiu i gromadzi plemniki w specjalnym zbiorniczku – spermatece. Jako zaplemniona, bezskrzydła królowa może sama zapładniać jaja poprzez stopniowe uwalnianie plemników, których może mieć zgromadzonych nawet do 300 milionów! W ten sposób jest w stanie przeżyć „Proces narodzin królowej pszczół jest fascynującym zjawiskiem, które odgrywa kluczową rolę w życiu i funkcjonowaniu całej kolonii pszczół. Królowa pszczół jest nie tylko odpowiedzialna za reprodukcję i rozmnażanie, ale także pełni ważną funkcję w utrzymaniu hierarchii społecznej w ulu. W tym wprowadzeniu przyjrzymy się bliżej temu niezwykłemu procesowi, od Stadia rozwojowe pszczoły miodnej[edytuj] Wygryzanie się pszczoły. Rozwój pszczoły rozpoczyna się od jajeczka. Od przedwiośnia do późnej jesieni matka pszczela składa zapłodnione ( diploidalne) lub niezapłodnione ( haploidalne) jajeczka do komórek plastra. Z zapłodnionych jajeczek powstają pszczoły robotnice (w razie potrzeby Królowa pszczół jest stale otoczona przez pszczoły karmiące, które wspierają ją mlekiem. „Królowa” jest znacznie większa niż inne owady. Zwykle waży do 300 mg. Młoda matka jest gotowa do krycia pod koniec pierwszego tygodnia po opuszczeniu matecznika. Jeśli z jakiegoś powodu nie doszło do kontaktu z samcami, pozostaje Jak wygląda macica Buckfast. Na zdjęciu macica jest szybka, jest znacznie większa niż pszczoły robotnice, samolot jest mniej rozwinięty. Ma jaśniejszy kolor, długi brzuch, jasnobrązowy, znacznie bardziej żółty niż osoby pracujące. Młody niezapłodniony osobnik jest w stanie wylecieć z ula. jYip. Królowa – u owadów społecznych samica odpowiedzialna za rozmnażanie i jako jedyna w roju w pełni sprawująca funkcje rozrodcze. Oznacza to, że z jej jaj mogą powstać wszystkie 3 kasty pszczół: królowe, robotnice i trutnie. Królowa pszczela – jak ją rozpoznać w ulu?Królowa pszczela jest wyraźnie większa od robotnic. Ma bardzo duży odwłok, w którym najważniejszym organem są parzyste jajniki złożone z około 300 rurek (owarioli).Odwłok królowej jest bardzo wrażliwy na uszkodzenia mechaniczne. W zasadzie każde uderzenie lub ucisk może spowodować uszkodzenie i martwicę rurek jajnikowych. Jest to jedna z głównych przyczyn skłaniających królową i pszczoły do cichej pszczół ma mniejszy mózg, czułki i oczy oraz zredukowane narządy gębowe, poza gruczołem żuwaczkowym wydzielającym substancję mateczną przekazywaną pszczołom robotnicom na drodze mateczna bardzo skutecznie blokuje funkcje reprodukcyjne u robotnic oraz wpływa korzystnie na zachowanie spójności rodziny pszczelej. Daje więc matce pszczelej sporą przewagę i możliwości sprawowania najbardziej odpowiedzialnej funkcji nawet przez 5 pszczół nie zbiera pyłku, dlatego jej odnóża nie posiadają stosownych włosków zwanych koszyczkiem. Brak potrzeby budowy plastrów doprowadził u królowych do znacznego zredukowania gruczołów woskowych. Królowa, mimo że jest dla pszczół najważniejsza w roju, podlega ciągłej ocenie i wartościowaniu pod względem matka pszczela i jej obowiązki po wygryzieniu…Matka pszczela (królowa) swe życie w ulu rozpoczyna pod presją czasu i oczekujących na rozpoczęcie składania jaj, pszczół robotnic. Matka doskonale wie, że to od niej zależy przyszłość rodziny, w której się się więc, z pomocą pszczół robotnic, w jak najkrótszym czasie przygotować do lotu godowego. Matka pszczela potrzebuje zazwyczaj 5 dni, by nabrać pełni sił i wylecieć… pozostawiając za sobą feromonowy ślad dla jednym lub kilku lotach godowych, matka pszczela odpoczywa 2-3 dni, by nasienie wielu trutni trafiło do specjalnego zbiorniczka, zwanego spermateką. Po tym czasie matka pszczela jest już gotowa, by składać pierwsze jaja. Tam przez kolejne lata życia matki pszczelej nasienie będzie odżywiane i utrzymywane w sprawności niezbędnej do zapładniania składanych matka pszczela nie odbędzie lotu godowego w okresie 4-6 tygodni od wygryzienia, rozpoczyna składanie jaj niezapłodnionych i staje się matką trutową. Angela Merkel, Julia Tymoszenko, czy Madonna to jedne z najbardziej znanych na świecie królowych pszczół. Tym mianem psycholodzy określają szefowe, które chorobliwie reagują, a ambitne kobiety w swoim otoczeniu. Jak radzić sobie z przełożoną, która panicznie boi się sukcesów i awansów podwładnych - radzą eksperci rynku królowej pszczół występuje u kobiet mających władzę i wysoką pozycje w biznesie, polityce, mediach, świecie sztuki. Potrzebują uznania i nieustannie chcą być w centrum uwagi. Inne kobiety traktują jak rywalki, które mogą być zagrożeniem w walce o uwagę i szacunek królowe od koleżanek oczekują pełnej uległości, oddania i okazywania podziwu. Często są bardziej surowe w stosunku do podwładnych płci żeńskiej niż męskiej. Zdarza się też, że żywią uprzedzenia i pogardę do kobiet spełniających tradycyjne role Niemiec Angela Merkel i była premier Ukrainy Julia Tymoszenko to przykłady kobiet, które w licznych publikacjach definiuje się jako królowe pszczół. Z trudnego charakteru wobec współpracownic i początkujących artystek słynie też _ syndrom królowej pszczół _ został wprowadzony przez amerykańskiego psychologa społecznego Grahama L. Stainesa w głośnym i oprotestowanym przez środowiska feministyczne artykule, który ukazał się w połowie lat 70. ubiegłego wieku w czasopiśmie Psychology w jakim jesteś uluCzy dzisiaj rzeczywiście jest to problem? Według Marka Wojciechowskiego zdecydowanie tak i potwierdzają to liczne badania. -_ Na rozmowie kwalifikacyjnej o pracę, prowadzonej przez kobietę managera, inna kobieta ma mniejsze szanse niż mężczyzna, o takich samych jak ona kwalifikacjach i predyspozycjach - tak wynika z międzynarodowego badania Monitor rynku pracy _- mówi psycholog potwierdzają też pracodawcy. Z przygotowanego przez Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy Pracodawców RP raportu _ Dyskryminacja w procesie rekrutacji? _ wynika, że dla mężczyzn propozycji pracy jest pięć razy więcej niż dla drugiej stronie przeczytasz jaki jest sposób na królową _ Niemal połowa pracodawców przyznaje, że woli zatrudniać mężczyznę. Zaledwie co dziesiąty preferowałby kobietę, a dla 42 proc. jest to obojętne. Co ważne, odsetek wyboru mężczyzny jest wyższy w firmach kierowanych przez kobietę managera _ - podkreśla Marek Magdaleny Godyń, HR Manager z firmy rekrutacyjnej Work Express, w Polsce nie jest to jednak jeszcze bardzo duży problem. - _ Najlepszy dowód, że u nas nie było badań tego obszaru. Jedyne badania realizowane w Polsce dotyczyły kwestii, czy lepiej mieć szefa mężczyznę, czy kobietę i większość wskazywała na mężczyzn _ - królowej pszczół w praktyce może być bardzo groźny i nie chodzi wcale o atmosferę w firmie. Jego skutkiem może być powstawania _ szklanego sufitu _. - _ Przy królowej pszczół z całą pewnością przeżyjemy dobrą lekcję życia, być może nawet nauczymy się warsztatu i specyfiki danego zawodu, jednak o rozwoju kariery i zajmowaniu wysokich stanowisk nie mamy co marzyć. I żadne rozsądne argumenty przemawiające za naszym awansem nie są w stanie tej sytuacji zmienić _ - tłumaczy jest nie tylko awans, ale i zdrowie podwładnych królowej. Badania przeprowadzone w 2005 roku przez naukowców z Toronto i Londynu wykazały, że panie mające szefa kobietę częściej cierpią na bóle głowy, bezsenność lub kłopoty z _ Po pierwsze, szefowa mocno skoncentrowana na sobie może wręcz bagatelizować realizowanie celów biznesowych. A to ryzyko z punktu widzenia całej firmy. Po drugie, podwładni mogą być sfrustrowani, zdemotywowani, czy nawet zastraszeni, ponieważ taka szefowa będzie ograniczała ich kreatywność i samodzielność, ponieważ to przyćmiewa jej własny blask i zagraża jej byciu w centrum uwagi. Mogę podejrzewać, że taka szefowa nie pozwoli pracownikowi na zbyt szybki i spektakularny rozwój a sukcesy pracowników może przypisywać sobie _ - przestrzega ekspert firmy Work na królowąJak sobie z taką szefową radzić? -_ Najważniejsze to porozmawiać z nią, pokazując korzyści z naszych działań czy aktywności _ - radzi Magdalena Godyń. Bo jeśli jako pracownik bezpośrednio jej podległy, osiągniemy sukces bądź będziemy się rozwijać, to będzie to również Jej zasługa i sukces – efekt dobrego zarządzania zespołem i kierowania naszą karierą w sceptyczny jest Marek Wojciechowski . Głównie dlatego, że zjawisko trudno jest udokumentować. - _ Nie sposób bowiem formalnie udowodnić, że kobieta szef o cechach królowej pszczoły faworyzuje mężczyzn, choć tak naprawdę wszyscy to wiedzą. Żadne racjonalne argumenty, rozmowy czy odwołania nie na wiele się zdadzą _ - mówi przetrwać w firmie kierowanej przez królową pszczół trzeba wyzbyć się ambicji związanych z awansem, tak aby królowa nie poczuła się zagrożona. - Czasami - radzi Wojciechowski - dla zdobycia cennego doświadczenia zawodowego i odpowiednich, specjalistycznych kwalifikacji - warto zagryźć zęby i za wszelką cenę unikać konfrontacji. * * * * Oceń jakość naszego artykułu:Twoja opinia pozwala nam tworzyć lepsze treści. Czy wiecie że pszczoły potrafią obliczać kąty i podawać sobie nawzajem odległości geograficzne? Te małe, pracowite zwierzęta skrywają w sobie wiele ciekawych niespodzianek, które zaskoczą każdego kto nie zajmuje się pszczelarstwem – czy wiecie jak powstaje nowa królowa lub ile tak naprawdę żyje pszczoła? 1. Pszczoły miodne dzielą pracę między sobą ze względu na swój wiek: – 1-2 dniowe pszczoły spędzają swój czas czyszcząc plastry, w których się urodziły i zapewniają ciepło pozostałemu potomstwu – 3-5 dniowe pszczoły karmią starsze larwy – 6-11 dniowe pszczoły karmią najmłodsze larwy – 12-17 dniowe pszczoły produkują wosk, budują plastry, przenoszą pożywienie i przygotowują innym obowiązki – 18-21 dniowe pszczoły pełnią obowiązki wartownicze, ochraniają wejście do ula – 22 dniowe pszczoły aż do swojej śmierci (która następuje pomiędzy 40-45 dniem życia) latają i zbierają pyłki, nektar, wodę i inne potrzebne elementy potrzebnie rodzinie pszczelej. 2. Pszczoły nie zawsze umierają z powodu pozostawienia żądła po ukłuciu. Pszczoła miodna umiera poprzez użądlenie człowieka, choć ciekawe jest to, że w swoim życiu żądli wiele innych rzeczy, które nie powodują jej śmierci. Pszczoła zostawiając żądło w naszym ciele niszczy niektóre narządy wewnętrzne przyczepione do niego i umiera. Żądląc jednak inne rodzaje zwierząt często jej żądło pozostaje nieuszkodzone i nie wyrządza sobie żadnej krzywdy. 3. Pszczoły wiedzą, że ziemia jest okrągła i potrafią obliczać kąty. Naukowcy odkryli, jak można interpretować specyficzny taniec pszczół – pszczoły wykonują specyficzny taniec, aby komunikować się między sobą w sprawie jedzenia, nowego domu i innych naturalnych rzeczy. Przeprowadzono eksperyment, w którym jedyne źródło pożywienia znajdowało się daleko za górą. Pszczoły nie były w stanie przemierzyć takiej odległości. Jednakże, kiedy komunikowały się między sobą w sprawie jedzenia, przekazywały informację, że znajduje się ono za górą pokazując nawet kąt jakiego należy użyć, aby dotrzeć do jedzenia. Późniejsze badania wykazały, że pszczoły w trakcie poszukiwania jedzenia są w stanie wziąć pod uwagę okrągły kształt Ziemi i uwzględniają go w typowym „tańcu”. W dodatku znając potrzebne kąty, przekazują sobie informacje jak daleko w danym kierunku należy się udać. 4. Pszczoły są zimnokrwiste. Pszczoły są zwierzętami zimnokrwistymi, jednak w odróżnieniu od innych zimnokrwistych stworzeń, posiadają zdolność do generowania ciepła poprzez wibrację własnego ciała. Latająca pszczoła ma temperaturę ciała wynoszącą ok. 55 stopni C, jednakże jeśli złapie ją zimny deszcz może szybko stracić możliwość poruszania się. Pszczoła utrzymuje swoją temperaturę ciała w granicach 36 stopni C. 5. Miód powstaje z nektaru i enzymów znajdujących się w ślinie pszczoły. Pszczoły mogą zrobić miód przez zbieranie nektaru z kwiatów i łączeniu go z enzymami śliny. Następnie przechowują je w sześciokątnych woskowych plastrach, aż ich zawartość wody zostanie obniżona do około 17%. Gdy nektar osiągnie odpowiednie parametry, pszczoły robotnice zabezpieczają go, aby mógł być wykorzystywany np. w zimie. 6. Powstawanie królowej. Jeśli kolonia pszczół staje się zatłoczona, pszczoły decydują się stworzyć nową przebiega następująco: – krok 1: pszczoły budują ok. 20 komórek – krok 2: aktualna królowa składa jaja w każdej komórce – krok 3: jedna z młodych pszczół karmi młodą larwę królowej specjalnym pożywieniem i powiększa komórkę, aż osiągnie 25 mm średnicy. – krok 4: 9 dni po połogu, pierwsza komórka królowej jest uszczelniana warstwą wosku. – krok 5: duży rój, nazywany pierwszym rojem, opuszcza ul prowadzony przez starsze pszczoły. Stara królowa głoduje, przez co staje się lżejsza i zdolna do latania. Stare pszczoły, które przekonały królową do dołączenia do nich, odlatują w poszukiwaniu nowego miejsca na stworzenie kolonii. – krok 6: 8 dni później pierwsza królowa opuszcza swoją komórkę. Teraz, albo wybiera dla siebie mały rój albo opuszcza ul, aby założyć własny rój. Może również zabić pozostałe potencjalne królowe poprzez zaklejenie je woskiem w ich komórkach i pozostać jako jedyna królowa. – krok 7: młoda królowa lata w okolicy i zdobywa orientację otoczenia – krok 8: królowa wykonuje kilka lotów gotowych i wybiera z pośród 20 trutni, które umrą zaraz po godach – krok 9: po 3 dniach zapłodniona królowa zacznie składać jaja w wymiarze do 2000 na dzień. Z zapłodnionych jaj powstaną pszczoły robotnice, z niezapłodnionych trutnie. – krok 10: królowa pozostaje z kolonią przynajmniej rok, zanim urośnie na tyle, by założyć własną kolonię. Pszczoły robotnice żyją tylko 40 dni, królowa może przeżyć nawet 5 lat. 7. Pszczoły rozpoznają umierającą królową po zapachu. Pszczoły są w stanie stwierdzić kiedy umrze królowa, ponieważ przestają wtedy czuć jej feromony. Jeśli królowa umrze przedwcześnie, pszczoły robotnice natychmiast zaczną robić wszystko, aby stworzyć nową królową z istniejących larw. Tak długo jak istnieją larwy, które mają poniżej 3 dni, mogą powstać nowe królowe. 8. Zmiana królowej zmieni zachowania i osobowość kolonii pszczół. Osoby zajmujące się hodowlą pszczół wykorzystują tą informację, aby kontrolować ich zachowania takie jak agresywność czy nadmierna rojliwość. Podana garść informacji pozwoli na nowo spojrzeć na te ciekawe stworzenia, jakimi są pszczoły. Na pierwszy rzut oka ich działania wyglądają na niezorganizowane i przypadkowe, jednak w istocie są to bardzo dobrze zorganizowane społeczeństwa, które działają według ustalonych schematów. Któż mógłby pomyśleć, że pszczoły wiedzą nawet że Ziemia jest okrągła? Źródło: Na stronie można zobaczyć na żywo, jak wygląda codzienne życie pszczół. Ul, z którego nadawana jest relacja video, został w całości zbudowany od podstaw i zasiedlony nową rodziną pszczelą liczącą ok. 20 tysięcy osobników. Królowa-matka została zaznaczona na grzbiecie zieloną kropką. Kamery umieszczone wewnątrz ula rejestrują wszystko, co dzieje się we wnętrzu, nie wpływając na zachowania owadów, co pozwala na śledzenie ich naturalnych zachowań. Video relacja dostępna jest codziennie w godzinach od 6:00 do 22:00 na stronie Możliwość własnej i indywidulanej obserwacji pszczół w ulu oraz przypomnienie o ich roli i pracy jest głównym celem całej inicjatywy, która jest uzupełnieniem działań obecnej odsłony „Z Kujawskim pomagamy pszczołom”. „Po czterech edycjach kampanii wciąż chcemy przypominać i edukować, że te pożyteczne oraz niezastąpione w przyrodzie zapylacze są zagrożone wyginięciem. Teraz pozwalamy poznać pszczoły jeszcze dokładniej. Warto odwiedzić stronę i przekonać się na własne oczy jak bardzo te owady są aktywne i pracowite” – mówi Małgorzata Strzelec z ZT „Kruszwica” organizatora akcji „Z Kujawskim pomagamy pszczołom”. Inicjatywa powstała w ramach IV edycji ogólnopolskiego programu „Z Kujawskim pomagamy pszczołom”, który edukuje i przypomina o niezastąpionej roli owadów pszczołowatych i ich znaczeniu nie tylko dla człowieka, ale także dla całego ekosystemu. „8 sierpnia zapraszamy do wybranego Ogrodu Botanicznego lub Parku Narodowego na święto pszczół, czyli drugi Wielki Dzień Pszczół, podczas którego będzie można dowiedzieć się, jak się samodzielnie tworzyć środowisko przyjazne pszczołom” – dodaje Małgorzata Strzelec. Źródło: Samce pszczół odgrywają zupełnie marginalną rolę: to właśnie robią Czy zastanawiałeś się kiedyś, jak wygląda życie dronów w ulu? Kiedy analizujemy świat pszczół, prawie zawsze skupiamy się na życiu królowej pszczół, jej znaczeniu i całej niestrudzonej pracy wykonywanej przez robotnice. A co z dronami? Jak zachowują się pszczoły płci męskiej w kolonii? Drony to najbardziej „zbywalna” część roju. Zadania, jakie mężczyźni wykonują w rodzinie, są bardzo ograniczone. Ich podstawowa i zasadnicza rola jest tylko jedna: łączenie . Dzięki zapłodnieniu przez trutnie królowa pszczół będzie mogła wyprodukować zapłodnione jaja, z których narodzą się inne samice pszczół. W ten sposób rój przetrwa dzięki tworzeniu nowych pokoleń pszczół. Dowiedzmy się, jak wygląda życie trutni w ulu i co dzieje się po locie godowym z królową. Główna rola dronów: gody Cykl życia drona wynosi około 20 dni. Podczas swojego krótkiego życia poświęcą się zapłodnieniu dziewiczych królowych pszczół. Z wyjątkiem tego procesu, drony prawie nigdy nie uczestniczą w życiu w ulu. W przeciwieństwie do pszczół robotnic, trutnie nie są tak pracowite i sprawne, a także w niewielkim stopniu przyczyniają się do rozwoju roju. Choć życie wodorostów może wydawać się przyjemne, w rzeczywistości nie wszystko, co się świeci, jest złotem. W rzeczywistości natura przeznaczyła dla tych owadów dość okrutny los. Dowiedzmy się, co dzieje się po locie godowym. Królowa pszczół i lot godowy lot godowy to lot godowy, który odbywa się między dziewicą królową pszczół i setkami trutni . Lot godowy odbywa się w określonych miejscach zbiórki, gdzie do dziewiczych królowych natychmiast dołączają liczne trutnie ze wszystkich pobliskich uli. Produkcja feromonów przez królowe przyciąga samce, nawet jeśli są oddalone o wiele kilometrów! Lot godowy odbywa się na wysokości około 600 metrów! Tutaj samce na zmianę łączą się z królową i pod koniec procesu umierają. Każdy dron umiera po kryciu . Dzieje się tak, ponieważ jej narząd rozrodczy utknie w królowej i pod wpływem nacisku, któremu jest poddawany, odrywa się. To smutny los każdego wodorostu. Lot godowy ma miejsce tylko raz w życiu matki pszczół. Pod koniec krycia królowa staje się płodna. Po locie godowym królowa zgromadziła w swojej „spermatece” wystarczającą ilość nasion do zapłodnienia jaj przez kilka lat. Dlaczego drony są najbardziej zużywalną częścią? Drony to owady, które osiągają około 15 milimetrów . Są większe niż inne pszczoły robotnice, ale w przeciwieństwie do tych ostatnich, trutnie nie mają żądła. Właśnie z powodu tego braku drony nie mogą nawet zająć się obroną ula. W rzeczywistości żądło jest organem czysto żeńskim. Robotnice używają go jako broni obronnej, podczas gdy królowa pszczół używa go do składania jaj. Drony mają również inne aparaty gębowe niż samice. Mają krótszy język, który nie pozwala im ssać nektaru bezpośrednio z kwiatów. Dlatego trutnie muszą być karmione przez pracowników, którzy dostarczają im zapasy miodu lub dają im go tak, jak wtedy, gdy trutnie były w stanie larwalnym. Drony nie mają nawet worków na pyłki i dlatego nie mogą żerować. Niektóre badania wykazały, że czasami drony przyczyniają się przynajmniej do wytwarzania ciepła wewnątrz ula. Jeśli zasoby są niewystarczające, drony byłyby najbardziej oszczędną częścią. W rzeczywistości zdarza się, że pracownicy pozwalają im umrzeć. Dzieje się tak na przykład, gdy zapasy żywności są ograniczone lub w przypadkach, gdy dron nie wykonuje poprawnie lotu godowego. Kiedy wodorosty nie kojarzą się z królową i wracają do ula, nie mają już żadnego pożytku z roju. W tym przypadku w rzeczywistości pszczoły robotnice przestają dostarczać mu pożywienia i pozostawiają go na śmierć. Pszczoły nie mogą sobie pozwolić na spożywanie zapasów żywności. Z tego powodu drony, które nie są przydatne do rozmnażania, są ścigane lub zabijane. W innych przypadkach bezpłodne trutnie , które nie mogą uczestniczyć w locie godowym, są używane jako przynęta na wszelkie drapieżniki, odwracając uwagę od królowych, które zamiast tego stanowią żywotny zasób dla ula. Samce pszczół nie są w stanie przetrwać same Gdyby nie wkład pszczół robotnic, drony nie przetrwałyby ani jednego dnia. Nie mogąc samodzielnie żywić się, życie trutni jest ściśle związane z życiem samic kolonii. Kelp rodzi się z niezapłodnionych jaj, podczas gdy samice pszczół rodzą się z zapłodnionych jaj. Robotnicy opiekują się nimi od stadium larwalnego do stadium dorosłego. Kup online pszczół, rdzenie pszczół i paczki pszczół Czy jesteś pszczelarzem? Czy musisz kupić królową pszczół Buckfast lub Królową pszczół Ligustic ? Wybierz Apicolturę Laterza! Zajmujemy się również produkcją i sprzedażą rdzeń na 5 ramkach oraz pszczółek! Nasze są wyselekcjonowane włoskie pszczoły ! Kup bezpośrednio online pod adresem:

jak wygląda królowa pszczół